Cây Cứt Lợn Và Các Bài Thuốc Dân Gian

Cây cứt lợn còn có tên gọi khác là cây cỏ hôi, hoa ngũ sắc, hoa ngũ vị, cây bù xích, thắng hồng kế hay cỏ cứt heo. Đây là một loài thực vật thân thảo và thuộc họ Cúc, thường mọc dại tại nhiều nơi của nước ra. Hoa có kích thước nhỏ, nhiều màu, mùi hắc và không thơm. Tuy nhiên lại có nhiều tác dụng điều trị bệnh

Giới thiệu về cây cứt lợn

Cây cứt lợn có thân nhỏ, mềm, mọc thẳng, chiều cao trung bình của cây từ 25 – 50 cm. Thân màu xanh hoặc tím, bên ngoài bao phủ một lớp lông ngắn màu trắng.
Lá cây có hình trứng, mọc đối xứng, có cuống ngắn và một đầu ngọn. Lá có chiều dài trung bình 2 – 6 cm và chiều ngang 1 – 3 cm. Hai bên mép lá có hình răng cưa tròn. Mặt trên và dưới lá đều có lông. Lá màu xanh nhưng mặt dưới nhạt hơn. Sẽ có mùi rất hắc nếu vò lá rồi ngửi.
Cây có hoa có màu tím trắng hay tím xanh và thường mọc thành chùm ở đầu ngọn. Mỗi bông được tạo thành bởi nhiều cánh nhỏ li ti. Dựa vào màu sắc của hoa mà dân gian chia thảo dược này thành 2 loại gồm cây Hoa cứt lợn trắng và cây Hoa cứt lợn tím.
Cây có quả bế, màu đen, có 3 – 5 sống dọc.

cây cứt lợn
Cây cứt lợn giúp hỗ trợ điều trị viêm xoang, viêm mũi dị ứng

Đặc điểm sinh trưởng và thu hái

Do có thể thích nghi được với mọi loại đất đai, khí hậu nên cây Cứt lợn mọc hoang ở khắp nơi trên cả nước. Từ các khu đất trống, bên vệ đường, bờ ruộng hay trong vườn nhà…
Do cây mọc quanh năm nên ta có thể thu hái bất cứ lúc nào. Những cây trưởng thành được nhổ về, cắt bỏ rễ và các lá sâu bệnh, héo úa. Trước khi sử dụng cần rửa đi rửa lại qua nhiều lần nước để loại bỏ đất, cát và bụi bẩn. Có thể dùng tươi hoặc khô.
Nếu dùng tươi, cần ngâm với nước muối pha loãng để khử trùng. Trường hợp dùng khô, cắt nhỏ cây hoa Cứt lợn thành những khúc ngắn cỡ 2 – 3 cm trước khi đem phơi hoặc sấy khô.

Bộ phận làm thuốc – bào chế

Toàn bộ cây, trừ rễ đều được sử dụng làm thuốc. Dùng dưới dạng cây tươi hoặc cây khô đều được. Để điều trị bệnh viêm xoang, ta thường dùng ở dạng tươi. Trừ rễ ra, các bộ phận của cây đều được sử dụng làm thuốc

Cách bảo quản

Với dược liệu tươi, ta nên dùng ngay để giữ được trọn vẹn dược tính, tránh ẩm ướt. Nếu bảo quản trong ngăn mát tủ lạnh thì phải để thật ráo nước, cho vào túi ni lông có đục vài lỗ nhỏ. Tuy nhiên, nếu làm như vậy cũng chỉ bảo quản thuốc được 2 – 3 ngày.

Thành phần hóa học trong cây cứt lợn

Cây cứt lợn có hàm lượng tinh dầu là 0,7% – 2%. Tinh dầu hơi sánh, màu vàng nhạt đến màu vàng nghệ, mùi thơm dễ chịu. Thành phần chính của tinh dầu gồm các chất kháng khuẩn, kháng viêm. Thành phần này chiếm 77% tinh dầu.
Ngoài ra còn có hai hợp chất kháng nấm là alcaloid, saponin. Hai hợp chất này có tác dụng rất tốt trong việc chữa viêm xoang.

Cây cứt lợn và công dụng trong y học hiện đại

  1. Ức chế một số vi khuẩn như trực khuẩn mủ xanh, trực trùng coli và tụ cầu vàng.
  2. Nồng độ thấp có tác dụng làm giãn mạch ngoại biên.
  3. Loãng dịch đờm và tăng dẫn lưu dịch ra khỏi các hốc xoang, từ đó cải thiện tình trạng thở khò khè, nghẹt mũi và khó chịu.
  4. Ngăn ngừa táo bón và thúc đẩy sự tăng trưởng của các tế bào nhờ chứa hàm lượng chất xơ và protein dồi dào.
  5. Có tác dụng tốt trong điều trị viêm mũi xoang mạn và viêm mũi xoang dị ứng.Tác dụng kéo dài làm giảm nghẹt mũi, giảm viêm, giảm tiết dịch, giảm hắt hơi và sổ mũi nhức đầu.
  6. Không gây tác dụng phụ trên cơ thể người bệnh, trừ tác dụng gây sốt trong thời gian ngắn khi nhỏ mũi.
  7. Dân gian thường dùng Cứt lợn để điều trị rong huyết ở phụ nữ sau sinh.

Cứt lợn và công dụng trong y học cổ truyền

Tính vị: Vị hơi đắng, tính mát, mùi hôi.
Quy kinh: Thủ Thái âm Phế và Thủ quyết âm Tâm bào.
Tác dụng: Thanh nhiệt, giải độc, tiêu sưng, sát trùng, trục ứ, cầm máu.

Cách dùng và liều dùng

Dựa vào mục đích sử dụng và từng bài thuốc mà ta có thể dùng dược liệu với nhiều cách khác nhau. Có thể dùng khô hoặc tươi, sắc giã vắt lấy nước cốt uống, dùng ngoài hoặc nhỏ mũi…
Liều dùng:
Khi uống: 15 – 30 g khô (hoặc 30 – 60 g tươi).
Dùng ngoài không kể liều lượng.

Kiêng kỵ:

Không dùng cho các trường hợp bị dị ứng với thành phần của cây.
Dùng dược liệu đúng liều lượng, không nên nấu uống hằng ngày thay thế hoàn toàn cho nước lọc trong thời gian dài.

Đối tượng sử dụng:

Dùng cho người mắc viêm xoang ở thời kỳ đầu.
Phụ nữ sau khi sinh bị rong kinh.
Người bị nóng trong người, nhiễm trùng, bị mụn nhọt.
Người bị cảm sốt.
Có thể sử dụng dịch chiết từ cây Cứt lợn nhỏ mũi để giảm triệu chứng viêm xoang
Có thể sử dụng dịch chiết từ cây Cứt lợn nhỏ mũi để giảm triệu chứng viêm xoang

Cây cứt lợn trọng các bài thuốc dân gian

Dưới đây là một số bài thuốc dân gian từ cây cứt lợn.

Cây cứt lợn trị viêm xoang, viêm mũi dị ứng

Lấy lá cây Cứt lợn tươi 100 g rửa sạch, giã nát lấy nước thấm vào bông gòn, nhét vào lỗ mũi. Để trong thời gian khoảng 20 đến 30 phút.

Hoặc Cây Cứt lợn 30 g, Kim ngân hoa 20 g, Ké đầu ngựa 12 g, Cam thảo đất 16 g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 – 3 lần.

cây cứt lợn
Cây hoa cứt lợn, kim ngân hoa và ké đầu ngựa đều chứa những hoạt chất có tác dụng rất tốt trong việc điều trị viêm xoang

Hỗ trợ trị phụ nữ rong huyết sau sinh

Cây tươi 30 – 50 g, rửa sạch, giã nát, vắt lấy nước uống trong 3 – 4 ngày.

Hỗ trợ điều trị viêm hô hấp, viêm họng

Cây Cứt lợn 20 g, Kim ngân hoa 20 g, lá Rẻ quạt 6 g, Cam thảo đất 16 g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 – 3 lần.

Hoặc Cây Cứt lợn 20 g, lá Bồng bồng 12 g, Cam thảo đất 16 g. Sắc uống ngày 1 thang, chia 2 – 3 lần.

Dùng ngoài

Lá Cứt lợn làm thuốc đắp chữa vết thương phần mềm vết lở loét, vết đứt, vết chém…

Dùng một nắm cây Cứt lợn (dùng cả thân, lá, hoa), rửa sạch với nước muối, cắt nhỏ. Thuốc đắp trực tiếp lên khu vực có nhọt độc. Băng gạc cố định lại, thay thuốc mỗi ngày 2 lần.

Cây Cứt lợn là một vị thuốc cổ truyền được sử dụng từ rất lâu trong dân gian. Nhờ có nhiều tác dụng quý mà dược liệu này được dùng nhiều trong các bài thuốc chữa bệnh cũng như cuộc sống hằng ngày. Đặc biệt hiện nay có bài thuốc từ cây cứt lợn của người Dao điều trị bệnh viêm xoang, mũi rất hiệu nghiệm.
Tuy nhiên, để có thể phát huy hết công dụng của vị thuốc đối với sức khỏe, bạn nên tham khảo ý kiến bác sĩ để kiểm soát rủi ro và những tác dụng không mong muốn.

Mọi thông tin xin vui lòng liên hệ:

  • Lương Y Lý Thị Mai
  • Hợp tác xã thuốc nam Ba Vì
  • Địa chỉ: Thôn Yên Sơn – Xã Ba Vì – Huyện Ba Vì – TP. Hà Nội
  • Điện thoại: 0888 666 058
  • Giờ làm việc: Thứ Hai – Thứ 7: 8 giờ – 16 giờ

Các website thông tin về bệnh và thuốc uy tín

Trang web lương y Lý Thị Mai
Trang web về thuốc nam
Trang web về bệnh tiểu đường
Trang thông tin về bệnh và thuốc
Trang tra cứu thông tin về thảo dược và cách dùng
Website các mẹo chăm sóc sức khỏe

Tác giả

Trả lời